Vandaag gaan we Apeldoorn ontdekken middels een bijzondere wandeling in gedeeltes omdat het grondgebied door de vele bossen en parken erg uitgestrekt is. Tussendoor nemen we de auto of de OV-fiets (bij een NS abonnement dal-uren).
Op het terrein aan de Zutphensestraat 76, waar nu de zorginstelling ’s Heeren Loo Groot Schuilenburg is gevestigd, heeft zich in de nacht van 21 op 22 januari 1943 een onvoorstelbaar drama voltrokken. In die nacht ontruimt de Duitse bezetter de Joods-psychiatrische instelling Het Apeldoornse Bos op brute wijze. Meer dan 1100 mensen worden op transport gesteld naar Auswitz en daar vermoord. De rest, meer dan 250 personeelsleden, wordt naar Westerbork gebracht.
Om aandacht te vragen voor deze zwarte bladzijde in de geschiedenis van Apeldoorn is destijds al een herinneringscentum opgericht op dit terrein.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Het_Apeldoornse_Bos
Herinneringscentrum “Het Apeldoornse Bos” is zeer recentelijk, begin 2025, heropend geworden. Het is een witgepleisterd gebouw met een groot rood pannendak, direct gelegen aan de rand van het bosrijke zorgpark aan de Zutphense straat 76. Het gebouw dat geopend is van 10.00 tot 16.30 uur, wordt gerund door vrijwilligers.
https://www.apeldoornschebosch.nl/praktisch
Er zijn wel toiletten aanwezig in het herinneringscentrum maar helaas kunnen we er geen koffie of thee krijgen. Het is dus handig dat je zelf koffie o.i.d. meeneemt of dit onderweg op een treinstation al genomen hebt.
In het herinneringscentrum bezoeken we de expositie die gemaakt is naar aanleiding wat hier in de 2e wereldoorlog is gebeurd en bekijken we een film hierover. Dit duurt bij elkaar ongeveer een uur (11.00 – 12.00 uur).
Hierna lopen we de 2 km lange Panelenroute door het Apeldoornse Bos.
Panelenroute
Op twaalf panelen wordt aandacht besteed aan de geschiedenis van Het Apeldoornsche Bosch, van het moment van de oprichting in 1909 tot en met de ontruiming en deportatie in januari 1943.
De audiotour en verhalen bij de panelenroute door het Apeldoornse Bosch zijn te beluisteren via de Apeldoorn Stories-app. Deze App is gratis te downloaden in de Appel App Store of via Google Play Store, beschikbaar in het 3 talen.
TIP: Het is handig als je van tevoren al deze App hebt gedownload en thuis al heb beluisterd. Zo bespaar je veel energie van je telefoon (tip: neem een powerbank mee!) en weet je al wat er besproken wordt.
Bij veel panelen hoor je tamelijk uitgebreide en schrijnende dagboekverhalen van een medewerkster. Deze verhalen kun je van tevoren ook al thuis in je luie stoel of tijdens het doen van je afwas beluisteren.
We volgen van de panelenroute (2 km) en beluisteren daarbij dus voornamelijk de hoogte- en dieptepunten (12.00 – 12.45 uur). Zie ook onderstaande link:
https://www.apeldoornschebosch.nl/panelenroute-audiotour
Zo rond de klok van 12.45 uur lopen we via de ingang van het bos terug naar onze geparkeerde auto’s op het parkeerterrein P5 van het er tegenoverliggende 30 meter hoge gebouw waar Omnisport in is gehuisvest. Parkeerterrein P5 is gelegen aan de Zutphensestraat.
Degenen met de OV fiets nemen hun fiets om naar het lunchadres te gaan.
Voor de autobezitters: Je kunt je auto nu het beste gaan parkeren in Parkeergarage ‘Haven-Centrum’, gelegen aan de Korte Molenstraat 2. Kosten: 1,10 per uur met een dagtarief voor 4,40 Euro.
We vervolgen onze trip voor een lekkere lunch bij het gezellige Anne & Max, gelegen aan de Hoofdstraat 145 – 147 in de binnenstad, van 13.15 – 14.30 uur.
https://www.annemax.nl/vestigingen/apeldoorn/
Rond de klok van 14.30 uur maken we dan nog de stadswandeling "Groen en Royaal" van 2,5 km door de mooie binnenstad van Apeldoorn. Voor het beluisteren van deze route maak je opnieuw gebruik van je voor deze dag gedownloade Apeldoorn Stories-app.
Na deze leuke stadswandeling (14.30- 15.30 uur) brengen we een bezoek aan het Coda museum en het Coda café (15.30 – 17.00 uur), gelegen aan de Vosselmanstraat 299. Hier bekijken we o.a. de expositie Craft Now!
Dit is een tentoonstelling waarin 25 kunstenaars uit binnen- en buitenland keramiek, textiel, glas en hout combineren met hedendaagse kunst en ambacht. Zie ook de link:
Na afloop van ons bezoek aan het Coda, zo rond 17.20 uur wil ik met liefhebbers van Italiaans eten gaan eten bij pizzeria Pibia, in de buurt van Coda.
Heb je ook zin om mee te gaan naar dit lekkere restaurant waar nog op traditionele wijze Italiaanse pizza’s en pasta’s gemaakt worden? Zo ja, laat me dit dan s.v.p. ruim 2 weken van tevoren weten. Dan reserveer ik een plaats aan tafel voor je.
Extra informatie
Geschiedenis Israelitische Krankzinnigengesticht
Het Apeldoornsche Bosch wordt in 1909 opgericht door de ‘Vereeniging Centraal Israëlitisch Krankzinnigengesticht in Nederland’. Snel groeit de Joods-psychiatrische instelling uit tot een bloeiende instelling. In moderne, ruime paviljoens worden geesteszieken behandeld volgens de nieuwste inzichten, in de natuur en ver van de grote stad.
https://www.apeldoornschebosch.nl/geschiedenis-de-plek
Er is ruimte voor ontspanning, sport en spel, muziek- en filmvoorstellingen, maar ook voor arbeidstherapie. In Het Apeldoornsche Bosch vormen bewoners en personeel een bijzondere, levendige gemeenschap. Het is een wereld op zich waar geleefd wordt volgens de Joodse traditie. Zo wordt er koosjer gegeten, is er een synagoge op het terrein en viert men de sjabbat en de Joodse feestdagen.
De eerste tweeënhalf jaar van de oorlog gaan relatief onbezorgd voorbij aan de patiënten en het personeel. De paviljoens en bijgebouwen liggen in de prachtig groene omgeving van Apeldoorn-Oost. Bewoners en personeel voelen zich, ondanks de oorlogsberichtgeving, lange tijd veilig want de harde naziterreur zoals die in de Randstad dagelijks voelbaar is, blijft op afstand.
Maar dan wordt op 1 april 1942 het niet-Joodse personeel ontslagen. Wanneer Joden vanaf juni 1942 ook niet meer mogen reizen, komt er bovendien bijna geen bezoek meer in Het Bosch. Donkere wolken pakken zich samen en op 19 januari 1943 gelast SS-commandant Ferdinand aus der Fünten de evacuatie van het gehele complex.
In de nacht van 21 op 22 januari 1943 ontruimt de bezetter op brute wijze Het Apeldoornsche Bosch. Ruim 1.100 patiënten en personeelsleden worden op transport gesteld naar Auschwitz en vermoord. Op 22 januari en 1 februari worden nog eens 282 mensen, waarvan vijf zwangere vrouwen, naar Westerbork gebracht. Uiteindelijk overleven van deze twee transporten slechts 21 mensen de oorlog.
Reacties